آشنایی و بررسی تحلیلی احزاب و جریانات سیاسی حاکم بر جمهوری اسلامی
تاریخ: 2019/12/19

­­­­آشنایی و بررسی تحلیلی احزاب و جریانات سیاسی حاکم بر جمهوری اسلامی

(از ۱۳۵۷ تا کنون)

" من انقلابی نیستم.اگر انقلابی بودیم اجازه نمی دادیم احزاب اظهار وجود کنند، تمام احزاب را ممنوع اعلام می کردیم تمام جبهه ها را ممنوع اعلام می کردیم و یک حزب و آن حزب الله، حزب مستضعفین را تشکیل می دادیم و من توبه می کنم از این اشتباهی که کردم". سخنرانی روح الله خمینی در ۲۷ مرداد ۱۳۵۸

مقدمه:

یک فعال سیاسی  می باید که جریانات سیاسی حاکم بر جمهوری اسلامی را بشناسد زیرا قدم اول برای مبارزه با یک رژیم , شناخت دولتمردان و احزاب سیاسی و سیر جریانات سیاسی حاکم می باشد. سعی من بر اینستکه در این مقاله سلسله وار به طیف های گوناگون در داخل هیئت حاکمه و درون جامعه بپردازم.

این مطلب بخش دوم از سلسله مطالب "آشنایی با احزاب سیاسی ایران معاصر" است.

بخش اول آن که بعدا خواهد آمد به احزاب و جریانات سیاسی قبل از انقلاب ۵۷ می پردازد. اما بدلیل شرایط حساس امروز و اینکه کشور ما دستخوش حوادث جدی است و هر لحظه ممکن است تغییر و تحولاتی در کشور صورت بگیرد لازم دیدم که ترتیب زمانی را مراعات نکرده و ابتدا جریانات سیاسی حاکم بر جمهوری اسلامی را  بیاورم.

احزاب و تشکلهای سیاسی مولف(۱) ؛ پدران معنوی اصولگرایان و اصلاح طلبان

 (۱۳۶۲- ۱۳۵۷)

مقدمه:

لازم است که نیروها و فعالین جوان که در بدو انقلاب در سنین کودکی بودند یا حتی بدنیا نیامده بودند در مورد جریانات سیاسی اوایل انقلاب بحث و بررسی شود.

گروهها و تشکلهایی که بلافاصله پس از انقلاب ۵۷ فضای سیاسی و ملتهب اولیه را بدست گرفتند ، احزاب مرجع و تعیین گر سیاستهای نظام و پرورش دهنده دولتمردان اینده رژیم هستند. البته نیروهای نظامی چون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی- کمیته های انقلاب اسلامی- و بسیج مستضعفین جزو اولین نهادهای بودند که بدستور روح الله خمینی تاسیس شدند اما تمرکز ما روی جریانات سیاسی هست و نه نظامی.

در این تحقیق که چندین شماره به آن اختصاص داده خواهد شد در ابتدا به گروهها و سازمانهایی که در حوادث 5 سال اول تاسیس جمهوری اسلامی نقش داشته اند می پردازم و در ادامه به دوران حال حاضر خواهم رسید.هر کدام از تشکیلات سیاسی بصورت جداگانه بررسی و تحلیل خواهد شد و در پایان این بخش که مختص به دوره جمهوری اسلامی می باشد یک نتیجه گیری کلی از وضعیت احزاب سیاسی در ایران اسلامی خواهم کرد. 

مجید شمس

.............................

۱) اصطلاح احزاب مولف از اینجانب است و دلیل انتخاب این نام به این علت است که از بطن این احزاب نخستین و اولین ، جریانات و احزاب سیاسی برخاستند و موسسین آن، بعدها خود سرنوشت حوادث کشور را رقم زدند.

...........................................................................................................................

الف) حزب جمهوری اسلامی ایران؛ اولین حزب حکومتی جمهوری اسلامی

            

        .     حزب جمهوری اسلامی ایران در ۲۹ اسفند ۱۳۵۷یعنی یک ماه پس از وقوع انقلاب در ایران تاسیس گردید.این حزب که اولین حزب رسمی حکومتی در ایران پس از انقلاب بود،بوسیله پنج روحانی بنامهای:

 سید محمد حسینی بهشتی (دومین رییس دیوانعالی کشور، عضو شورای انقلاب و خبرگان قانون اساسی و اولین دبیرکل حزب جمهوری، کشته شده  در بمبگذاری سازمان مجاهدین خلق در هفتم تیر  ۱۳۶۰)

محمد جواد باهنر ( دومین نخست وزیر جمهوری اسلامی، ترور شده در هشتم تیر  ۱۳۶۰ توسط سازمان مجاهدین خلق)

عبدالکریم موسوی اردبیلی(سومین رییس دیوانعالی کشور- فوت در سال ۱۳۶۹)

سید علی خامنه ای (رهبر جمهوری اسلامی)

اکبر هاشمی رفسنجانی (رییس جمهوری اسبق، فوت مشکوک در سال ۱۳۹۵)، بهمراه

حسن آیت (عضو حزب زحمتکشان ملت ایران،عضو خبرگان قانون اساسی و نماینده اصفهان در مجلس، ترور شده در مرداد ۱۳۶۰ توسط سازمان مجاهدین خلق(۱)

اسداله بادامچیان (دبیرکل کنونی حزب موتلفه اسلامی و نایب رییس جبهه پیروان خط امام و رهبری)

حبیب اله عسگراولادی (عضو موسس هیئت موتلفه و چند دوره وزیر و نماینده مجلس- فوت در سال۱۳۹۲ )

عبداله جاسبی( رییس اسبق دانشگاه آزاد اسلامی)

میرحسین موسوی(نخست وزیر اسبق- حصر خانگی توسط رژیم)

سید محمود کاشانی (فرزند آیت الله کاشانی)

مهدی عراقی (عضو موسس موتلفه و عضو سازمان فداییان اسلام- اولین رئیس زندان قصر در جمهوری اسلامی- ترور شده توسط گروه فرقان در سال ۱۳۵۸)

علی درخشان(عضوهیئت موتلفه و نهضت ازادی ایران- کشته شده در بمبگذاری هفتم تیر)

در اساسنامه، اهداف حزب چنین تببین شده است:

۱- حضور مردم در صحنه

۲- پی ریزی بنیانهای اساسی جمهوری اسلامی

۳- برجسته کردن نقش امام و دقت لازم در حفظ و صیانت این محور اساسی انقلاب

۴- تعمیق اندیشه اسلامی اصیل در اذهان مردم

۵- هدایت لحظه به لحظه سیاسی مردم

۶- موضعگیری صریح و صادقانه در برابر ترفندها و فریب های دشمنان داخلی و خارجی

۷- هدایت دستگاههای اجرایی به سمت هدفهای انقلاب

۸- کمک انسانی به این دستگاهها در هنگام لزوم

۹- دعوت مردم به یکپارچگی و هماهنگی

۱۰- اصرار به تحقق شعارهای اساسی (۲)

می بینیم که این حزب مولف و مرجع، تمامی حرکات مردم و بازیگران سیاسی کشور را رصد کرده و آنرا به سمت اهداف خود و انقلاب اسلامی هدایت می کنند.

در مواضع تشکیلاتی حزب آمده است: " ... نقش تشکیلاتی این حزب، هدایت و سازماندهی نیروهای با ایمان و فعال کلیه قشرهای اجتماعی است که در انقلاب اسلامی شرکت دارند و همچنین بسیج نیروهایی که هنوز در این انقلاب عظیم نقش موثری برعهده نگرفته اند"..(۳)

همانطور که می بینیم یکی از اهداف مهم حزب جمهوری اسلامی نقش داشتن در تصمیمات و پستهای اجرایی است و از ابتدا سیاستش بر این بود که نهادهای اجرایی و مهم رژیم نوپا  را از بین نیروهای عضو حزب تغذیه کند، ودیدیم که به عینه چنین هم شد و اینان در سه قوای مختلف قضاییه، مجریه و مقننه دارای  پستهای کلیدی و حساس شدند.

اساسا حزب جمهوری اسلامی با الگوگیری از حزب حاکم اتحاد جماهیر شوروری سابق و به نیت کادرسازی برای مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی بنا نهاده شد.(۴)

در نخستین کنگره حزب که بعد از واقعه  ۷ تیر ۱۳۶۰ منجر به کشته شدن ۷۵ نفر از اعضای این حزب شد، برگزار شد اکبر هاشمی رفسنجانی بالاترین رای را حتی بالاتر از سید علی خامنه ای آورد.

و به ترتیب:علی اکبر هاشمی رفسنجانی- سید علی خامنه ای- ایت الله ربانی املشی- حجت الاسلام محمد علی موحدی کرمانی- علی اکبر ولایتی- آیت الله واعظ طبسی-علی اکبر ناطق نوری- علی اکبر پرورش-عباس شیبانی- محمد رضا بهشتی- قربانعلی دری نجف ابادی- مسیح مهاجری- حسن غفوری فرد- میر حسین موسوی - حبیب اله عسگراولادی- حجت الاسلام محسن دعاگو- ابوالقاسم سرحدی زاده- غلامحسین شریفخانی- محمد رضا باهنر- اسداله لاجوردی- اسداله بادامچیان- جواد منصوری- سید رضا زواره ای- عبداله جاسبی- مرتضی نبوی- سعید امانی- محی الدین فاضل هرندی- مصطفی میرسلیم- محمد حسن اصغرنیا- حجت الاسلام اژه ای- به عضویت شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی درامدند و مصطفی حائری زاده- حسین کمالی- عبدالحمید معادیخواه- حجت الاسلام موسوی تبریزی- علی موحدی پور ساوجی و ... بعنوان اعضای علی البدل انتخاب شدند.(۵)

با نگاهی به اسامی فوق در می یابیم که همگی انان بدون استثنا در قوای مختلفه پستهای حساسی بدست گرفتند. از دادستان و عضو شورای نگهبان گرفته تا وزیر و نماینده مجلس و روسای زندان اوین و دانشگاه ازاد اسلامی.

نقش حزب جمهوری اسلامی در تحولات سیاسی ایران بین سالهای ۵۷ تا ۶۶

در جریان اولین انتخابات ریاست جمهوری، برخی اعضای حزب جمهوری اسلامی با جامعه روحانیت مبارز تهران اختلاف نظر پیدا کردند زیراجامعه روحانیت مبارز از کاندیداتوری ابوالحسن بنی صدر حمایت می کرد، اما حزب جمهوری اسلامی ابتدا جلال  الدین فارسی را نامزد ریاست جمهوری کرد و بعد از معلوم شدن ایرانی نبودنش (وی افغانی تبار بود)، حسن حبیبی را نامزد این پست کردند.

حزب جمهوری اسلامی، در طرد، حذف و سرکوب جریانات چپی ها، لیبرالها و سازمان مجاهدین خلق و گروههای ملی گرا مانند جبهه ملی فعالیتی چشمگیر داشت و کوشید سازمان نهضت آزادی ایران را مخالف اصلی سیاست امریکا ستیزی جمهوری اسلامی قلمداد کند.

درگیری های حزب با بنی صدر و گروههای دیگر، فضای کشور را متشنج کرده بود بهمین خاطر در خرداد ۱۳۶۶ بدستور خمینی حزب جمهوری اسلامی تعطیل شد.(۷)

حزب جمهوری اسلامی  پایگاهی شد برای انحصار قدرت در دستان روحانیت مدعی ولایت فقیه و با اینکه این حزب تعطیل شد اما این روند تاکنون ادامه دارد.(۸)

..............................................

منابع:

۱- Radical Islam: Iranian Mojahedin, by Ervand Abrahamian, Page 221, Publisher: I B Tauris & Co Ltd

۲- مواضع ما- دکتر عبدالله جاسبی- تیرماه ۱۳۷۷- ص

۳- همانجا

۴- احزاب سیاسی معاصر ایران؛ چالشها و دستاوردها- نصرالله نجات بخش-چاپ دوم- مهر ۱۳۹۳- روزنامه انقلاب اسلامی- آلمان،فرانکفورت- صفحه 143

۵- مواضع ما- دکتر جاسبی

۶- نخستین کنگره حزب جمهوری اسلامی بعد از ظهر روز ۲۰ اردیبهشت ۱۳۶۲ در اردوگاه شهید باهنر تهران آغاز بکار کرد. منبع: تارنمای تاریخ ایرانی

http://tarikhirani.ir/fa/news/30/bodyView/2157/0/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C.%D8%A8%D9%87.%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86.%DA%A9%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87.%D8%AD%D8%B2%D8%A8.%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C.%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C.%D8%AA%D8%B4%DA%A9%D9%84.%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%86.%D8%AA%D8%AD%D8%B2%D8%A8%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7.html

۷- درگیری های حزب با گروههای مخالف و بنی صدر را می توان در روزنامه های انقلاب اسلامی به مدیرمسئولی بنی صدر و کیهان مشاهده کرد. مخصوصا روزنامه انقلاب اسلامی در مورخ ۲۸ خرداد ۱۳۵۹ که در انجا نوار پیاده شده توطئه سید حسن آیت دبیر سیاسی حزب جهت برکناری بنی صدر از ریاست جمهوری چاپ شد را درج گردید. همچنین روزنامه کیهان مورخ  ۱۱ بهمن ۱۳۵۸.

۸- حزب، روزنامه ای "جمهوری اسلامی" به مدیرمسئولی علی خامنه ای راه اندازی کرد که تا امروز نیز منتشر میشود و جریانات سیاسی کشور را رصد کرده و خط دهی میداد. در حال حاضر مدیر مسئولی روزنامه بعهده حجت الاسلام مسیح مهاجری از نجات یافتگان حادثه بمبگذاری هفتم تیر سال شصت قرار دارد.

............................................................................................................................

ب) دانشجویان مسلمان پیرو خط امام؛ پدر معنوی اصلاح طلبان

درخصوص اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری دیپلماتهای آمریکایی همگان می دانند اما چند نکته ضروری است که بازگو شود:

  ۱- دانشجویان گروگانگیر بعدها همگی در مراکز قدرت رژیم قرار گرفته به پستهای بالای سیاسی ، نظامی و اطلاعاتی رسیدند. به تعدادی از این افراد و مشاغلی که بعدا عهده دار شدند اشاره می کنیم:

 - ابراهیم اصغرزاده (نماینده دوره سوم مجلس شورای اسلامی، مدیرمسئول روزنامه همبستگی)

- محسن میردامادی (نماینده دوره ششم مجلس شورای اسلامی، مدیر مسئول نشریه نوروز)

- سعید حجاریان ( یکی از بنیانگزاران وزارت اطلاعات، مدیر مسئول روزنامه صبح امروز و تئوریسین اصلاحات)

 - حبیبالله بیطرف (وزیر نیروی کابینه اول و دوم خاتمی، استاندار یزد)

 - رضا سیفالهی (دبیر شورای عالی امنیت ملی و فرمانده نیروی انتظامی) (۱۳۷۱-۱۳۷۵)

- محمد نعیمیپور (عضو هیئت رئیسه ششمین دوره مجلس شورای اسلامی)

 - رحمان دادمان (وزیر راه و ترابری دولت خاتمی)

 - عباس عبدی (سردبیر روزنامههای سلام و صبح امروز)

 - موسی رفان (اولین فرمانده نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)

 - سید شمسالدین وهابی (نماینده تهران در مجلس ششم)

 - محسن امینزاده (معاون وزارت امور خارجه ایران در دولت خاتمی)

 - محمدرضا خاتمی (برادر رییس جمهور و نایبرئیس ششمین دوره مجلس شورای اسلامی)

 - محمدرضا بهزادیان (معاون اداری مالی وزارت کشور در کابینه اول خاتمی)

 - حسین شیخالاسلام (نمایندهٔ دورهٔ هفتم مجلس شورای اسلامی و سفیر سابق ایران در سوریه)

 - معصومه ابتکار (معروف به خواهر مِری (۱)، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در دولت خاتمی)

 - کمال تبریزی (کارگردان مشهور سینما)

 - فریده ماشینی (رئیس کمیته زنان جبهه مشارکت ایران اسلامی)

 - سید احمد حسینی (نمایندهٔ دورهٔ هفتم مجلس شورای اسلامی)

 - عزتالله ضرغامی (رئیس پیشین صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران)

 - محسن وزوایی (فرمانده گردان حبیب بن مظاهر لشکر محمد رسولالله و فرمانده تیپ ۱۰ سیدالشهدا)

 - حسین دهقان (وزیر سابق دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و مشاور فرماندهی کل قوا)

 - علیرضا افشار (رئیس ستاد مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ فرمانده کل بسیج مستضعفین،معاون فرهنگی ستاد کل نیروهای مسلح)

- سید محمد هاشمی اصفهانی(ابتدا در اطلاعات و بعدها از مدیران نفتی شد)

- غلامحسین بسطامی (فرمانده سپاه سوسنگرد)

- حسن (حسین) سیف (فرمانده منطقه بازی دراز در عملیات خیبر)

- عباس ورامینی (فرمانده ستاد لشکر ۲۷ محمد رسولالله؛ فرمانده سپاه ۱۱ قدر و فرمانده قرارگاه نجف اشرف)

- احمدرضا کاظمی (پسرعموی سرلشکراحمد کاظمی فرمانده نیروی هوایی سپاه پاسداران)

- تقی محمدی (مرگ مشکوک در زندان)(۲)

همچنین برخی دیگر از آنان در جبهه کشته شده یا توسط سازمان مجاهدین خلق ترور شدند.(۳)

۲- این دانشجویان بعدها از موسسین دفتر تحکیم وحدت شده،در جریانات سیاسی کشور نقش داشتند. همچنین اکثریت انان که بعدها در پستهای سیاسی جای گرفتند بدنه اصلی اصلاح طلبها را تشکیل دادند.

۳- این تشکیلات ظاهرا خودجوش و خودسر، با اطلاع برخی از مقامات طراز اول وقت چون دکتر بهشتی عضو شورای انقلاب و نایب رییس مجلس خبرگان اقدام به اشغال سفارت نمودند. خمینی از این واقعه بعنوان "انقلاب دوم" یاد کرده و این روز را یوم الله نامید.

 ۴- این اولین گروگانگیری رسمی دولتی در دنیا بود و از همان بدو تاسیس جمهوری اسلامی، مشخص شد که این رژیم اعتقادی به اصول و پرنسیپهای دیپلماتیک و احترام به معاهدات بین المللی ندارند.

مهندس مهدی بازرگان که در زمان دولت وی سفارت امریکا به اشغال دانشجویان درآمد در این مورد می نویسد:

"گروگانگیری اگر از این جهت که نمایش ناهنجاری از دولت جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی ایران در صحنه بین المللی بوجود آورد ولی در خود کشور آزمایشی از سرسختی انقلابی و مقاومت و ایثار و ضمنا ابزاری برای طرد تفرقه های بیشتر شد.(۴)

۵- اما نکته جالبی که کمتر در موردآن بحث شده است اختلاف بر سر حمله به سفارت امریکا بین دانشجویان بود. محمود احمدی نژاد که در آن مقطع عضو انجمن اسلامی دانشگاه علم و صنعت بود و بعدها به دفتر تحکیم پیوست، اعتقاد به حمله به سفارت شوروی بجای حمله به سفارت آمریکا داشت. وی استدلال می کرد که اگر به سفارت آمریکا حمله کنیم دولت شوروی(سابق) فکر می کند که ما دنباله روی آنها هستیم.

مهدی عربشاهی دبیر سابق دفتر تحکیم وحدت در این مورد می گوید:

"با این حال (دفتر) تحکیم از همان روزهای نخست، شکلی از تکثر درونی را تجربه کرد و هیچگاه وحدت مطلوب آیتالله (خمینی) را به چشم ندید. نخستین اختلاف بر سر اشغال سفارت آمریکا رخ داد که کسانی چون ابراهیم اصغرزاده و محسن میردامادی در شورای مرکزی از آن دفاع میکردند و در سوی دیگر محمود احمدینژاد اولویت را به اشغال سفارت شوروی میداد. اینگونه شد که در نهایت بخشی از این دانشجویان نه با عنوان تحکیم که با اسم دانشجویان خط امام به سفارت حمله کردند و دیپلماتها را به گروگان گرفتند و جناح دیگر، کارگزاران انقلاب فرهنگی شدند تا دانشگاه را از دانشجویان و اساتید دگراندیش و مخالف، پاکسازی کنند. دفترتحکیم وحدت در این سالها در جدال قدرت، شاخه دانشجویی روحانیونی بود که به دنبال قدرت انحصاری بودند و سرانجام از این منازعه سخت، پیروز بیرون آمدند".(۵)

شاید اگر جناح احمدی نژاد پیروز می شد و بجای حمله به سفارت امریکا به سفارت شوروی حمله می شد حوادث تاریخی ایران جور دیگری رقم میخورد. هر چند که در هر دو صورت حمله به سفارت ها عملی نابخردانه و از دید ما محکوم می باشد.

جریان اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری دیپلماتهای آمریکایی انقدر مهم و تاثیرگزار بود که نه تنها موجب استعفای دولت مهندس بازرگان و دستگیری عباس امیرانتظام سخنگوی   

دولت بازرگان به جرم جاسوسی(براساس اسناد بدست آمده از سفارت آمریکا) از سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۷۵ گردید، بلکه تاثیرات آن تا الان که چهار دهه از وقوع آن می گذرد هنوز هم سایه بر روابط بین جمهوری اسلامی و آمریکا انداخته و تبعات آن هنوز هم گریبانگیر رژیم بویژه مردم است.

.........................................

منابع:

۱) دانشجویان فاتح لانه جاسوسی اکنون کجا هستند؟- روزنامه شرق - مورخ ۱۳آبان۱۳۹۳     

 

۲) تقی محمودی همان کسی بود که عکس وی بجای محمود احمدی نژاد معرفی شد.در خصوص مرگ وی به منابع زیر رجوع گردد:

- ناگفتههاي خودكشي "تقي محمدي" و توقف رسيدگي به پرونده انفجار نخستوزيري- خبرگزاری فارس- مورخ ۱۳۸۹/۸/۱۲

- سایت نه زیستن نه مرگ - پشت صحنه داستانِ احمدی نژاد و گروگان گیری- بقلم ایرج  مصداقی

http://www.irajmesdaghi.com/maghaleh-29.html

 

۳) دانشجویان خط امامی که شهید شدند- باشگاه خبرنگاران جوان- مورخ ۱۲آبان ۱۳۹۲

 

۴) انقلاب ایران در دو حرکت - مهندس مهدی بازرگان- چاپ مظاهری- چاپ چهارم - مهرماه  ۱۳۶۳- ص ۴۱

 

۵) دفترتحکیم وحدت در هفت پرده (مصاحبه با مهدی عربشاهی)- دویچه وله فارسی-

مورخ ۱۲.۵.۲۰۱۳

 

..........................................................................................................................

ج) دفتر تحکیم وحدت؛ مهمترین تشکیلات دانشجویی در تاریخ ایران

در خلا قدرت ایجاد شده پس از انقلاب، جنگ قدرت میان هواداران خمینی موسوم به خط امام و گروههای دیگر مانند مجاهدین خلق، چریکهای فدایی، ملیگرایان و لیبرالها برقرار بود و دامنه این جدال به دانشگاه هم کشیده شده بود.(۱)

انجمنهای اسلامی در این زمان هواداران آیت الله خمینی بودند. آنها در شهریور ۵۸ برای بیعت با خمینی به دیدار وی رفتند و خمینی ضمن تایید تاسیس اتحادیه دانشجویی خطاب به  آنها گفت: "بروید تحکیم وحدت کنید".     

 و بدینسان بود که اتحادیه انجمنهای اسلامی و سازمانهای دانشجویی سراسر کشور به "تحکیم وحدت" نامگذاری شد.(۲)

 

نفش دفتر تحکیم وحدت در تحولات سیاسی جامعه

پس از بحران گروگانگیری در سفارت ایالات متحده آمریکا که به دست دانشجویان مسلمان پیرو خط امام انجام شد، این گروه دانشجویان و اتحادیه انجمنهای اسلامی (تحکیم وحدت) به یکدیگر نزدیکتر شدند . در سالهای دهه ۱۳۶۰ گرایش به چپ اصلاح طلبی، گرایشهای ایدئولوژیک و انقلابی، و عدالتخواهی در انجمنهای اسلامی قوی بود.پس از جنگ با توجه به وضعیت سیاسی اجتماعی جامعه، گرایشهای ایدئولوژیک کمتر شد و مشی انتقادی انجمنهای اسلامی نسبت به مشکلات مختلف و جدیتر شدن توجه به مسایل صنفی دانشجویان، همگام با رویکردهای سیاسی رشد کرد.

 

حضور پر رنگ دفتر تحکیم وحدت در انتخابات

برخی اعضای تحکیم وحدت (طیف  حشمتالله طبرزدی) در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۲ از اکبر هاشمی رفسنجانی حمایت کردند اما کمکم رادیکالتر شده و از دفتر تحکیم وحدت جدا شدند و جبهه متحد دانشجویی را تشکیل دادند

اتحادیه انجمنهای اسلامی (تحکیم وحدت) به عنوان نماینده جنبش دانشجویی در انتخابات ریاستجمهوری ایران (۱۳۷۶) از سید محمد خاتمی حمایت کرد و نقش مهمی در پیروزی اصلاحطلبان ایران در انتخابات داشت. در سالهای ۷۶ تا ۷۸ تحکیم وحدت جایگاه محکم و تأثیرگذاری در عرصه سیاسی ایران پیدا کرد. در انتخابات دوره ششم مجلس شورای اسلامی و دوره اول شوراها چند نماینده از اتحادیه انجمنهای اسلامی (تحکیم وحدت) انتخاب شدند.

یکی از نشریات طرفدار احمدی نژاد در خصوص تحولات آن دوره و اصول منشور دفتر تحکیم وحدت می نویسد:

"این دفتر در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶ ابتدا از میرحسین موسوی حمایت میکند و بعد از اعلام عدم کاندیداتوری توسط آقای موسوی، سیدمحمد خاتمی کاندیدای این دفتر میشود. و در سالهای بعد به صورت یکی از جریانات عضو جبهه دوم خرداد قرار میگیرد. برخی اصول منشور دفتر تحکیم وحدت بدین شرح اعلام گردیده است.

- گسترش جریان آزادی اطلاعات و تصویب قوانین استفاده از ماهواره و اینترنت

- حذف انحصار رسمی از صدا و سیما

- استقلال نهاد مرجعیت از حکومت

- به رسمیت شناختن قرائتهای مختلف از دین

- لغو نظارت استصوابی

- انحلال نهادهای متضاد با روح قانون اساسی مانند دادگاههای انقلاب و دادگاه ویژه روحانیت

- ادغام نهادهای موازی در عرصههای نظامی و امنیتی

- منع دخالت نیروهای نظامی و انتظامی در مسایل سیاسی کشور

- امنیت برای سرمایهگذاری خارجی

- اعلام روز ۱۸ تير ماه بعنوان روز ملی نفی خشونت. (۳)

 

واقعه ۱۸ تير ۱۳۷۸؛ بزرگترین چالش دانشجویی ایران پس از انقلاب

واقعه ۱۸ تیر با وجود تحمیل هزینه ای تلخ و سنگین بر دانشجویان، چند دستاورد برای آنها دربر داشت. یکی از این دستاوردها، کشاندن اعتراضات دانشجویی به میان مردم بعد از تلاشهای بعد از انقلاب برای محدود کردن آن به محوطه دانشگاه ها بود..

دستاورد بزرگ دیگر، نور تاباندن بر نقاط ضعف جنبش دانشجویی بود. عباس حکیم زاده، عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه امیر کبیر، دو دسته علت درونی و بیرونی را ریشه ضعفهای کنونی جنبش دانشجویی می داند:.

"یکی از عمده ترین ضعفهای درونی، فقدان سازمان منسجم و رهبری واحد جنبش دانشجویی عنوان شده که بعد از هفت سال رفع نشده است. درمقابل، برخی بر این باورند که جنبش دانشجویی، جنبشی آماتور است و نباید مانند احزاب برای آن رهبری کلاسیک متصور بود..

همچنین نداشتن ایده های نو که "فقر تخیل" عنوان شده، یکی دیگر از ضعفهای فعالان تازه وارد جنبش دانشجویی ذکر می شود..

عبدالله مومنی، سخنگوی ادوار دفتر تحکیم معتقد است: "حکومت، جریان دانشجویی را یک تهدید می دانست که باید آن را مهار کرد. ابزارهای حکومت، تحمیل فشار، حبس و تعلیق فعالیت بوده که از ۱۸ تير نه تنها تغییر نکرده، بلکه هر روز ابزارهای فشار بر جریان دانشجویی را وسیع تر کرده و نوع نگاه حکومت به دانشگاه و دانشگاهیان مبتنی بر یک نوع بدبینی بوده و همچنان ادامه دارد".(۴)

انشعاب طیف علامه و شیراز

در سال ۱۳۸۷ دبیرخانههای هیئتهای مرکزی نظارت بر تشکلهای اسلامی دانشگاهیان رای به انحلال طیف علامه دفتر تحکیم وحدت که طیف اصلاح طلب بود دادند تا تنها طیف شیراز که اصولگراست به عنوان نماینده دفتر تحکیم باقی نماند و به فعالیت ادامه دهد.

ادوار تحکیم وحدت (سازمان دانشآموختگان ایران اسلامی)

 تشکلی سیاسی و منتقد است که در سال ۱۳۸۲ تأسیس شدهاست و دانشآموختگان دفتر تحکیم وحدت (به ویژه طیف علامه) و دانشجویانی که پس از فارغالتحصیلی تمایل به ادامهٔ فعالیت تشکیلاتی دارند به عضویت آن در میآیند. این سازمان در انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۴) در موضع تحریم بود اما در دور دوم از اکبر هاشمی رفسنجانی حمایت کرد.

این سازمان در انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) از مهدی کروبی حمایت کرد.(۵).

آغاز دوران رکود در فعالیتهای دفتر تحکیم وحدت

انتخابات سال ۸۸ و وقایع بعد از آن، مختصات صحنه سیاسی ایران را جابجا کرد. شکل گیری جنبش سبز در اعتراض به نتایج انتخابات سبب شد تا تحکیم هم در روزهای پرهیاهوی این جنبش به آن بپیوندد و دانشگاهها محل اعتراضات پرشور دانشجویان شد. با این حال بازداشت عده زیادی از فعالان دانشجویی و سرکوب شدید از سوی حکومت، اجازه برگزاری انتخابات شورای مرکزی در موعد مقرر را نداد و تحکیم هم مانند بسیاری از سازمانهای سیاسی و اجتماعی دیگر وارد یک دوره رکود ناخواسته شد. رکودی که به نظر میرسد با تغییر نسبی فضای سیاسی کشور پس از روی کار آمدن دولت روحانی رو به پایان است.(۶)

.............................

منابع:

۱- شاخه های دانشجویی متعدد با افکار و گرایشهای مختلف در دانشگاهها به شدت فعالیت می کردند که مهمترین آنها عبارت بودند از:


انجمن اسلامی دانشجویان
سازمان دانشجویان مسلمان
انجمن دانشجویان مسلمان
(هوادار منافقین)
دانشجویان پیشگام (هوادار چریک های فدایی خلق)
دانشجویان دموکرات
دانشجویان پیکار
دانشجویان راه کارگر
دانشجویان حزب توده
دانشجویان امتی
(هوادار جنبش مسلمان مبارز)

 

منبع: چقدر دفتر تحکیم وحدت را میشناسید؟ قدیمی ترین تشکل دانشجویی از آغاز تا کنون-- خبرگزاری دانشجو- ۲۹ تیر ۱۳۹۵

 

 اتحادیه انجمنهای اسلامی و سازمانهای دانشجویی سراسر کشور یا دفتر تحکیم وحدت یک سازمان دانشجویی در ایران است که ابتدا با گرد هم آمدن «انجمنهای اسلامی» دانشکدههای گوناگون در سال ۱۳۵۹ به عنوان «مرکز انجمنهای اسلامی دانشجویان» پاگرفت و در سال ۱۳۶۱ بهطور رسمی تشکیل شد.

منبع: روزنامه مردم سالاری- جاي خالي تشکلهاي دانشجويي اصلاحطلب در دانشگاه ها

مورخ  ۱۳۹۲/۰۹/۱۶

 

۲- ماجرای شکلگیری دفتر تحکیم وحدت؛ فراز و فرود یک تشکل دانشجویی - خبرگزاری تسنیم- ۳۰ شهریور۱۳۹۵

 

۳- آشنایی با احزاب و گروههای سیاسی دفتر تحکیم وحدت- روزنامه بصیرت- مورخ

۱۶مهر ۱۳۹۲

 

۴- تاثیر هجدهم تیر بر جنبش دانشجویی ایران، پارسا پيلتن، بی بی سی فارسی- ۱۸ تیر۱۳۸۵

 

۵- دبیر سازمان احمد زیدآبادی است که در جریان پیامدهای اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) دستگیر و به ۶ سال حبس محکوم شد.

 

۶- دفترتحکیم وحدت در هفت پرده (مصاحبه با مهدی عربشاهی)- دویچه وله فارسی-

مورخ ۱۲.۵.۲۰۱۳